Đau rát họng là một trong những triệu chứng thường gặp ở nhiều lứa tuổi. Cảm giác rát bỏng, khó nuốt, khô họng… không chỉ gây khó chịu trong sinh hoạt hằng ngày mà đôi khi còn là dấu hiệu cảnh báo của những bệnh lý tiềm ẩn. Hiểu rõ nguyên nhân và cáchkhắc phục sẽ giúp bạn xử lý tình trạng này nhanh chóng, đồng thời phòng ngừa tái phát.
Vì sao bị đau rát họng?
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến đau
rát họng, từ những yếu tố đơn giản như thay đổi thời tiết cho đến các bệnh lý
nhiễm trùng. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất:
1. Nhiễm siêu vi (cảm lạnh, cảm cúm)
Đây là nguyên nhân thường gặp nhất. Khi bị cảm, virus tấn công đường hô hấp, làm niêm mạc họng bị viêm và gây ra cảm giác đau rát. Người bệnh thường kèm theo hắt hơi, sổ mũi, ho khan, mệt mỏi.
2. Nhiễm khuẩn (viêm họng do vi khuẩn)
- Một số loại vi khuẩn, điển hình
là liên cầu khuẩn, có thể gây viêm họng cấp.
- Đặc điểm: đau rát họng nhiều, khó
nuốt, sốt cao, đôi khi có hạch sưng ở cổ.
- Nếu không điều trị, có thể để lại
biến chứng như viêm amidan mủ hoặc viêm tai giữa.
3. Dị ứng và môi trường
- Khói bụi, ô nhiễm, phấn hoa, lông
thú nuôi… có thể kích thích niêm mạc họng, gây ngứa rát kéo dài.
- Ngoài ra, việc hít phải khói thuốc
lá (kể cả hút thụ động) cũng làm tổn thương họng.
4. Không khí khô và thay đổi thời tiết
- Khi thời tiết trở lạnh hoặc không
khí hanh khô, niêm mạc họng dễ bị khô, dẫn đến cảm giác rát và vướng.
- Việc sử dụng điều hòa nhiều giờ
cũng làm khô họng.
5. Thói quen sinh hoạt
- Nói nhiều, la hét, hát to liên tục
làm dây thanh quản bị căng thẳng, gây đau rát họng.
- Uống rượu bia, cà phê hoặc ăn đồ
cay nóng cũng có thể kích thích họng.
6. Trào ngược dạ dày – thực quản
Axit từ dạ dày trào ngược lên họng,
nhất là khi nằm ngủ, gây cảm giác nóng rát, khàn tiếng và ho khan về đêm.
7. Một số nguyên nhân khác
- Lạm dụng thuốc xịt mũi, thuốc nhỏ
mũi.
- Tác dụng phụ của một số loại thuốc.
- Hiếm hơn, đau rát họng kéo dài có
thể liên quan đến bệnh lý nặng như u vùng họng – thanh quản.
Khi nào đau rát họng cần đi khám bác sĩ?
Thông thường, đau rát họng do
virus sẽ tự khỏi sau 5 – 7 ngày. Tuy nhiên, bạn nên đi khám nếu có những dấu hiệu
sau:
- Sốt cao liên tục trên 38,5°C.
- Đau rát họng dữ dội, khó nuốt hoặc nuốt nghẹn.
- Xuất hiện mủ trắng hoặc hạch sưng đau ở cổ.
- Khó thở, khàn tiếng kéo dài trên 2 tuần.
- Có tiền sử trào ngược dạ dày, hoặc bệnh lý mãn tính đi kèm.
Cách khắc phục đau rát họng tại nhà
Trong hầu hết các trường hợp nhẹ,
bạn có thể áp dụng các biện pháp sau để làm dịu nhanh cơn đau rát:
1. Uống nhiều nước
- Nước giúp giữ ẩm niêm mạc họng,
làm loãng chất nhầy và giảm kích ứng.
- Nên uống nước ấm, tránh nước quá
lạnh hoặc quá nóng.
2. Súc miệng bằng nước muối ấm
- Nước muối loãng có tác dụng làm sạch
họng, hạn chế vi khuẩn phát triển.
- Nên súc miệng 2 – 3 lần mỗi ngày.
3. Giữ ấm vùng cổ và cơ thể
- Đeo khăn choàng, mặc đủ ấm, đặc
biệt khi trời lạnh.
- Tránh ngồi lâu dưới điều hòa hoặc
quạt mạnh.
4. Ăn uống hợp lý
- Chọn thức ăn mềm, dễ nuốt như
cháo, súp, sữa ấm.
- Tránh đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ,
nước ngọt có gas, cà phê, rượu bia.
- Ăn thêm trái cây nhiều vitamin C
(cam, quýt, ổi…) giúp tăng sức đề kháng.
5. Nghỉ ngơi hợp lý
- Hạn chế nói to, hát nhiều để cho
họng được nghỉ ngơi.
- Ngủ đủ giấc, tránh thức khuya.
6. Dùng mật ong và chanh
- Mật ong có tác dụng làm dịu họng,
trong khi chanh chứa vitamin C tăng sức đề kháng.
- Có thể pha mật ong với nước ấm,
thêm vài giọt chanh để uống mỗi sáng.
7. Xông hơi hoặc dùng máy tạo độ ẩm
- Xông hơi bằng nước nóng có thể
giúp làm loãng đờm, giảm khô rát.
- Nếu dùng điều hòa thường xuyên,
nên đặt máy tạo độ ẩm trong phòng.
8. Sử dụng thuốc khi cần thiết
- Với trường hợp đau họng nhẹ, có
thể dùng viên ngậm thảo dược, hoặc siro giảm ho.
- Nếu nguyên nhân do vi khuẩn, bác
sĩ sẽ kê kháng sinh. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc để tránh kháng thuốc.
Cách phòng ngừa đau rát họng
Để tránh tái phát, bạn có thể thực
hiện một số thói quen tốt cho cổ họng:
- Rửa tay thường xuyên để hạn chế lây lan vi khuẩn, virus.
- Đeo khẩu trang khi ra đường, đặc biệt ở nơi nhiều khói bụi.
- Giữ môi trường sống sạch sẽ, tránh khói thuốc và hóa chất độc hại.
- Tập thể dục đều đặn để tăng cường sức đề kháng.
- Uống đủ nước mỗi ngày và duy trì chế độ ăn lành mạnh.
- Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt nếu thường xuyên bị viêm họng hoặc có bệnh lý trào ngược.
Kết luận
Đau rát họng
là triệu chứng thường gặp, đa số lành tính và có thể tự khỏi sau vài ngày nếu
chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đây có thể là dấu hiệu
cảnh báo bệnh lý nghiêm trọng hơn. Vì vậy, bạn không nên chủ quan, nhất là khi
đau họng kéo dài hoặc kèm theo sốt cao, khó thở.
Việc duy trì lối
sống lành mạnh, ăn uống khoa học, giữ vệ sinh môi trường và chăm sóc sức khỏe
đúng cách sẽ giúp bạn bảo vệ cổ họng, nâng cao sức đề kháng và phòng tránh hiệu
quả tình trạng đau rát họng.